FOLKLORE EN FEESTDAGEN

Uit m’n schooljaren van ruim 60 jaar geleden, doken beelden en herinneringen op na een uitzending van een tv-programma jl. van de VPRO op een zaterdagmorgen. Dus eens geen voetbal- of ander sportprogramma. Vooruit clubgenoten het is winterstop met lange donkere avonden om ons te bezinnen. Daarom nu een lustig(?) verhaal over cultuur en folklore.

Het was een uitvoering van 4 zussen spelend met de strijkstok op viool(3) en cello(1). Ze stammen uit Twente. Hun trotse vader, een fijnbesnaarde musicoloog werd afwisselend geïnterviewd en gaf dan een deskundige toelichting. Deze “kwartetvader” met zijn dochters zullen geen rauwe FC Twente supporters zijn. Er werden beschaafd stukken van Béla Bartók gespeeld, een Hongaar van geboorte in 1881 te Nagyszentmiklós, Transsylvanië. Dat was een periode van enorme zelfs revolutionaire sociale ontwikkelingen.

Ik zag de schoolleraar ineens weer helder voor me. Een kleine schriele man met dunne vingers. Hij onderwees in wiskunde met altijd een vlinderstrikje voor. Voor de aanvang van de les poetste hij eerst steevast charmant en elegant de glazen van zijn bril schoon. Senior was geen pikeur in wiskunde. Die veerde op als de man zijn viool uitpakte en na een toelichting begon te spelen. Bij voorkeur stukken van Franz Liszt, eveneens een Hongaar van geboorte. Musici blijken goed over weg te kunnen met wiskunde André Rieu, de wereldberoemde Limburger, een fenotype waar alle Nederlanders trots op zijn deed gymnasium B. Hij heeft vele uitstekende eigenschappen en kenmerken, zowel geërfd als wel door zijn sociale omgeving gevormd. Hij pikte eens drie Russische straatmuzikanten op in zijn Maastricht, die zo nu en dan in één van zijn indrukwekkende shows optreden

Bartók kreeg de eerste muzieklessen van zijn moeder. Door zijn aanleg groeide die uit tot toondichter, pianist, muziekpedagoog en folklorist. Zijn ware roeping werd hem echter geopenbaard door zijn vriend Zoltán Kodály, die hem met de Hongaarse volksmuziek in aanraking bracht. Samen doorkruisten zij langdurig Hongarije en de Balkan. Mijn beste voetbalvrienden, waaronder Simon Turkman en Piet Krijnen weten het. Ik sjouw ook graag in Centraal Europa. Anoniem alleen, met Kody Konrády mijn Tsjechische vriend of met één of meerdere familieleden. De ene keer sinds mijn pensionering 14 jaar geleden liftend of te voet van dorp tot dorp, dan weer met een schuddend boemeltreintje of met een lijnbus.

Het afgelopen voorjaar kwam toevallig tijdens mijn aanwezigheid in het Branders Café een familielid van Piet op bezoek met een dikke map waarin op fraaie wijze in beelden en teksten de stamboom van de familie Pasterzek gedetailleerd duidelijk werd gemaakt. Zij is een Hongaarse van geboorte en behoorde tot de omvangrijke minderheidsgroep levend in Slowakije

Een zelfstandig afgestudeerde toonvirtuoos als starter zal de eerste jaren dikwijls een pover en machteloos bestaan leiden. Maar Vrouwe Fortuna speelt ook; forte-piano, sterk-zacht. Mét talent én in het koppie de uitdrukking kennend fortes fortuna = wie waagt die wint. Anders gezegd, op karakter doorzetten en moedig initiatieven nemen. Om te scoren moet je ook eerbied inboezemen

Aanvalluhhh..,.!!!

Bartók en vriend Kondály reizend en trekkend in een huifkar verzamelden het bijna ongelofelijke aantal van ca.10.000 liedjesteksten en melodieën, trekkend in soms barre weersomstandigheden van dorp tot dorp. Het hedendaags comfort van een auto of openbaar vervoer was er niet. In de herberg met knappend vonkend verspreidend hout uit de open haard en een slok op kwamen de bassen en sopranen al snel tot uiting. Beide vrienden informeerden naar folkloristische liederen en teksten in naburige dorpen of woongemeenschappen en vroegen dan om voorgesteld te worden. Nee, ook telefoon was er niet. Zij trokken dan weer verder als waren zij zigeuners.

Folk is het Britse woord voor volk. Voor oude spelen, klederdrachten en zang hebben Ierland en Engeland eveneens een schat aan indrukken om als toerist mee naar huis te nemen En wil je dichter bij huis blijven dan heeft Nederland ook veel te bieden. Wel eens in Middelburg, Spakenburg, Marken, Urk, Giethoorn of Staphorst geweest? Onder Kamperveen (Gem. IJsselmuiden) aan de IJssel aan de weg van Kampen was jaren geleden de herberg De Koele Lucht. In mijn tijd van verkering logeerden we af en toe bij de gehuwde zus van mijn aanstaande.

Nr. 246, KERST, 2011 Henk Streunding.